Stok takibi nasıl yapılır
Elinizde ne kadar mal olduğunu, neyin biteceğini ve malın size kaça mal olduğunu bilmenin yolu. Sayım ve değerleme kuralları Vergi Usul Kanunu'ndan ve muhasebe standardı TMS 2'den alındı.
Son güncelleme: · Atalay ERP
- Her mal girişini ve çıkışını o gün, belgesine bakarak yazın: alış, satış, iade, depolar arası aktarma, fire.
- Her ürün için bir kritik stok sayısı belirleyin; stok o sayıya inince siparişi verin.
- Dönem sonunda malı fiilen sayın. Vergi Usul Kanunu defter tutan ve mal alıp satan işletmeye envanter çıkarmayı zorunlu tutar.
- Mal maliyet bedeliyle değerlenir (VUK 274). Maliyeti ilk giren ilk çıkar (FIFO) ya da ağırlıklı ortalamayla bulun; yöntemi mali müşavirinizle seçin.
Önce her hareketi kayda geçirin
Stok takibi bir sayım işi değil, kayıt işidir. Sayım yalnız kaydın doğru olup olmadığını gösterir. Mal depoya girdiği ya da çıktığı her an bir kayıt doğar:
- Alış: tedarikçiden gelen mal, alış faturası ya da irsaliyesiyle.
- Satış: müşteriye giden mal.
- İade: müşteriden geri gelen ya da tedarikçiye geri giden mal.
- Depolar arası aktarma: bir depodan ötekine giden mal. Toplam değişmez, yeri değişir.
- Fire ve bozulma: kırılan, çürüyen, kaybolan mal. Sebebini not alın.
Kural basit: belge yoksa kayıt yok. Aynı malı defterde, tabloda ve mesajda ayrı ayrı yazarsanız akşam üç ayrı sayı çıkar; birini seçin, hepsini oraya yazın.
Her ürünün bir kartı olsun
- Tek ad ve tek kod. Aynı ürün iki adla açılırsa stok ikiye bölünür.
- Birim: adet, koli, kilo, metre. Koli alıp adet satıyorsanız ilişkisini yazın (1 koli = 12 adet).
- Renk ve beden gibi seçenekler ayrı satırda.
- Hangi depoda, hangi rafta durduğu.
- Kritik stok sayısı.
Kritik stok: ne zaman sipariş vermeli
Kritik stok, bir ürün için “bu sayıya inince sipariş ver” dediğiniz adettir. Yasal bir zorunluluk değil, kendi kuralınızdır. Şöyle hesaplayın:
- Ürünün günde ortalama kaç adet satıldığını bulun: son üç ayın satışını gün sayısına bölün.
- Tedarikçinin malı kaç günde getirdiğini yazın.
- İkisini çarpın: mal yoldayken satacağınız adet budur.
- Üstüne birkaç günlük güvenlik payı ekleyin. Çıkan sayı kritik stoktur.
Örnek: günde 4 adet satılan ve 5 günde gelen bir ürün için 4 × 5 = 20 adet; 2 günlük pay eklenince kritik stok 28 olur. Mevsimlik ürünlerde sayıyı her mevsim başında yeniden hesaplayın.
Sayım: dönem sonunda, kanun gereği
Vergi Usul Kanunu envanter çıkarmayı, bilanço günündeki mevcutları saymak, ölçmek, tartmak ve değerlemek diye tanımlar (VUK 186). Bilanço esasına göre defter tutan işletme her hesap dönemi sonunda envanter çıkarır ve envanter defterine yazar (VUK 185). İşletme hesabına göre defter tutup mal alıp satan esnaf da her dönem sonunda emtia envanteri çıkarmak zorundadır (VUK 195). Hesap dönemi normal olarak takvim yılıdır (VUK 174).
- Sayım gününü ve saatini önceden belirleyin; sayım sırasında mal giriş çıkışını durdurun.
- Bekleyen irsaliye ve iadeleri sayımdan önce kayda geçirin.
- Rafları ikişer kişi sayın: biri sayar, öteki yazar.
- Sayılan adetle kayıttaki adeti karşılaştırın, farkı ürün ürün listeleyin.
- Farkın sebebini bulun: kaydedilmemiş satış, yanlış birim, fire, kayıp.
- Sayım listesini tarihleyin, sayan kişilere imzalatın ve saklayın.
Yıl sonunu beklemeyin. Hızlı dönen ve pahalı ürünleri ayda bir, gerisini üç ayda bir sayarsanız yıl sonu sayımı sürpriz çıkarmaz.
Mal size kaça mal oldu: FIFO ve ağırlıklı ortalama
Vergi Usul Kanunu'na göre mal (emtia) maliyet bedeliyle değerlenir (VUK 274). Maliyet yalnız alış fiyatı değildir: nakliye, yükleme, boşaltma, gümrük vergisi gibi malı almakla doğrudan ilgili giderler de maliyete girer (VUK 262).
Aynı malı farklı fiyatlarla aldıysanız, satılanın maliyetini bulmak için bir yöntem seçersiniz. Muhasebe standardı TMS 2 iki yöntem sayar:
| Yöntem | Nasıl çalışır |
|---|---|
| İlk giren ilk çıkar (FIFO) | İlk aldığınız malın ilk satıldığı varsayılır. Elde kalan mal en son aldıklarınızdır. |
| Ağırlıklı ortalama | Elinizdeki ve yeni aldığınız benzer malların maliyetinin ortalaması alınır. Dönemde bir kez ya da her mal girişinde hesaplanabilir. |
Örnek: 10 adedi 100 TL'den, sonra 10 adedi 120 TL'den aldınız ve 10 adet sattınız. FIFO'da satılanın maliyeti 1.000 TL, elde kalan 1.200 TL'dir. Ağırlıklı ortalamada adet maliyeti 110 TL'dir; satılan da elde kalan da 1.100 TL.
Benzer nitelikteki bütün stoklar için aynı yöntem kullanılır (TMS 2). Hangi yöntemi kullanacağınıza ve hangi standardın sizi bağladığına mali müşavirinizle karar verin.
Satış fiyatı maliyetin %10 ya da daha fazla altına düşerse mal emsal bedeliyle değerlenebilir (VUK 274). Bozulan, kırılan, çürüyen ve bu yüzden değeri önemli ölçüde düşen mal da emsal bedeliyle değerlenir (VUK 278). Sayımda bu malları ayrı yazın ve mali müşavirinize bildirin.
Atalay ERP'de stok
Atalay ERP'de mal girer, mal çıkar, elde kalan görünür; hangi depoda ne olduğu ayrı bir dosyada aranmaz. Mal hareketi müşterinin ya da tedarikçinin cari hesabına da yansır. Birden çok depo ve üretim Büyüme paketindedir.
Kurulumu biz yaparız: ürünleri, birimleri ve depoları işletmenize göre açar, bugün tuttuğunuz stok listesini içeri alırız. Hangi programdan ve neyin taşınacağı kurulumdan önce konuşulur. Başlangıç paketi aylık ₺2.990, KDV hariç; ilk 30 gün ücretsiz, kurulum ücretsiz.
Sık sorulan sorular
Stok takibi için program şart mı?
Hayır. Kanun sayımı ve değerlemeyi ister, programı istemez. Ama ürün ve hareket sayısı arttıkça defterde ve tabloda hata büyür; program her hareketi tek yerde tutar.
Stok sayımı ne zaman yapılır?
Kanun gereği her hesap dönemi sonunda envanter çıkarılır; hesap dönemi normal olarak takvim yılıdır (VUK 174, 185, 195). Kaydın doğru kalması için hızlı dönen ürünleri yıl içinde daha sık sayın.
FIFO mu ağırlıklı ortalama mı?
Biri ötekinden doğru değildir. Fiyatlar artarken FIFO'da satılan malın maliyeti daha düşük, elde kalan stokun değeri daha yüksek çıkar. Seçimi mali müşavirinizle yapın ve benzer ürünlerde aynı yöntemi kullanın.
Sayımda eksik çıkarsa ne yapmalıyım?
Önce kaydedilmemiş satış, iade ve yanlış birim gibi kayıt hatalarını arayın. Gerçek fire ya da kayıpsa sebebini yazın ve mali müşavirinize bildirin; kayda nasıl geçeceğini o söyler.
Kaynaklar
- Vergi Usul Kanunu (213), mevzuat.gov.tr güncel metin (31 Ekim 2026'da okundu)
- Kamu Gözetimi Kurumu, TMS 2 Stoklar, 2026 TMS/TFRS seti (31 Ekim 2026'da okundu)
Bu sayfa genel bilgilendirmedir; mali müşavir danışmanlığı yerine geçmez. Kendi durumunuzu mali müşavirinizle netleştirin.